Manifest Seweryna

Osiemdziesiąt lat skończył 25 kwietnia Andrzej Seweryn. Dzień wcześniej na „jego” scenie, czyli w warszawskim Teatrze Polskim którego jest dyrektorem, premiera  „Horacjusza” w reżyserii samego Mistrza. Co chce powiedzieć swoją inscenizacją tekstu Corneillea Andrzej Seweryn współczesnemu teatrowi?. Bo takie pytanie z okazji jubileuszu i wagi siedemnastowiecznego tekstu - wydaje się uzasadnione. 

Seweryn mówi wyraźnie o swoim postrzeganiu teatru. Jego fundamentalnej wizji. Ten „Horacjusz” jest spektaklem ultra klasycznym i ultra konserwatywnym. Nie ma w nim niczego, co szaleje po współczesnych scenach. Nie usłyszymy kwakania mikroportów, nie oślepią nas ledowe lampy, nie będziemy zastanawiać się czy kupiliśmy bilety do teatru czy  kina. Nie ma biegających tabunów dzieci, osób niepełnosprawnych, wielopłciowych i innych, którym  przebojowość i moda zastępują talent i dyplom aktorski. Jest teatr. Czysty. I co dalej? 

Tu zaczynają się schody. Bo sztuka gdy nie ewoluuje przestaje nadążać za epoką. Staje się pustym dźwiękiem epigona. „Horacjusz” to głos ważny. Paradoksalnie, w szalonych naszych czasach teatralnego laboratorium, jawi się jako eksperyment. Wehikuł, na którego pokładzie widz warszawskiego teatru kwietnia 2026 roku zostaje przeniesiony do lat siedemdziesiątych ubiegłego stulecia. Czy tamten teatr wytrzymuje jednak taką próbę czasu? Zapewne byłbym megalomanem, gdybym podjął się kategorycznej odpowiedzi na tak postawione pytanie. Nie ma już dziś aktorów zdolnych do zagrania takiego spektaklu. Nie ma tylu głosów, umiejętności interpretatorskich. To pierwszy mankament widowiska Andrzeja Seweryna. Miałem wrażenie patrząc na spektakl z dystansu, że nie wszyscy aktorzy swobodnie poruszali się w świecie pozbawionym mikroportów. Szczególnie Panie toczyły walkę podobną pojedynkowi Horacjuszy z Kuriacjuszami. Ale przedmiotem ich zmagań nie były zawiłości tekstu. Walczyły mam wrażenie o to, aby okiełznać przestrzeń widowni i być słyszane w dalszych rzędach. 

Zaskoczyła mnie scenografia autorstwa Justyny Łagowskiej. Dziś takich projektów już na scenach nie ma. Są zabudowy silnie korelujące z treścią, czasem akcji, czy funkcjonalnością w spektaklu. Ta jest inna. Nie ma żadnego związku z epoką króla Tullusa, czyli circa 670 rokiem przed naszą erą. Od biedy tych pięć tapicerowanych krzeseł i tapetowane na granatowo ściany można połączyć z siedemnastym wiekiem i naszym wyobrażeniem o wnętrzach, w których Corneille swoje dramaty pisał. Ale prezentuje się to ubogo Nad wyraz, moim zdaniem, ubogo. Na dodatek ten upiorny piasek. Rozumiem, że miał symbolizować upływ czasu, odnosić się do klepsydr ten upływ dokumentujących. Jednak dlaczego w pierwszym akcie sypie się ze ścian formując coś na podobieństwo zasp? A w drugim, pokrywając całą scenę czyli pałac Horacjuszy, przypomina bardziej plażę we Władysławowie niż rzymską posiadłość patrycjatu. No i te pięć krzeseł. Na początku stoją tyłem do widzów. Po pierwszej scenie obsługa obraca dwa z nich, a trzy wynosi. Jaka była ich rola? Nie mam pojęcia. Może nadmiernie przywiązuję wagę do słynnej czechowowskiej strzelby, czy do założenia że każdy rekwizyt w spektaklu „gra” swoją rolę. Ale te nie zagrały moim zdaniem niczego. 

Płynie natomiast ta historia wartko. Andrzej Seweryn przenosząc „Horacjusza” na scenę nie skorzystał z kolejnego demona współczesnego teatru, czyli Diabła Adaptatora. Pięć aktów skrócił, ale wiernie oddał ich sens i przebieg. Ogląda się to z przyjemnością zatapiając w dylematach dramatu. Jednak moim skromnym zdaniem w obliczu doświadczeń, jakie ludzkość zafundowała sobie w okresie między dniem dzisiejszym a jego napisaniem, już nie budzi on nadmiernych emocji. Hioacjuszowie i Kuriacjuszowie kręcą się na karuzeli intryg, posłańcy przynoszą kolejne wieści zmieniające sytuację o sto osiemdziesiąt stopni. Patrzymy na to czując, że to wszystko jest zbyt przewidywalne. Zbyt naiwne i mało wyrafinowane. Zachowując spokój. Czekamy na rozwój wypadków. Te zmierzają utartym szlakiem do wielkiego finału, gdy na scenie pojawia się sam król Tullus i swoją królewską mądrością wydaje sprawiedliwy wyrok. 

Czy pobrzmiewają w całej historii odniesienia do współczesności? Ja ich nie zauważyłem. Skupiając się na śledzeniu „Horacjusza” wpadłem w jego urok. Z przyjemnością konstatowałem te i owe kwestie, sceny. Jednak doszukiwanie się drugiego dna i aluzyjnej podszewki uważam za nieuprawnione. Jeśli być miała, to została tak wszyta w spektakl, że stała się niewidoczna. 

Warszawski Teatr Polski przynosi widzom spektakl inny, niż to co można w stolicy oglądać. Rzetelny i uczciwy. Oparty o klasykę literatury. Czy zaspokajający gusta współczesnych odbiorców? Szalenie jestem ciekaw, jak będzie odbierany, czy stanie się popularnym wyborem spędzenia teatralnego wieczoru. Bo jest „Horacjusz” Andrzeja Seweryna także pewnym papierkiem lakmusowym. Można za jego pomocą zbadać, czy w Warszawie jest jeszcze zapotrzebowanie na teatr odrzucający sceniczne nowinki. Z ciekawością czekam na wynik tego badania. 

Twórcy

Autor:

Pierre Corneille

Reżyseria:

Andrzej Seweryn

Przekład:

Jerzy Radziwiłowicz

Scenografia, kostiumy, światło:

Justyna Łagowska

Muzyka:

Wacław Zimpel

Opracowanie dźwiękowe:

Mateusz Boruszczak

Projekcje:

Tomek Michalczewski

Efekty pirotechniczne:

Tomasz Pałasz

Asystentka scenografki:

Dagmara Daleka

Asystentka kostiumografki:

Maja Iwanek

Asystent reżysera / Inspicjent:

Filip Chauvin

Asystentka reżysera / Producentka wykonawcza:

Justyna Kowalska

Suflerka:

Iwona Mierzwa

Zdjęcie na plakacie:

Ksawery Zamoyski

Obsada:

Tullus:

Sławomir Grzymkowski

Stary Horacjusz:

Szymon Kuśmider

Horacjusz:

Modest Ruciński

Kuriacjusz:

Ignacy Liss

Walery:

Maksymilian Rogacki

Sabina:

Hanna Skarga

Kamila:

Irmina Liszkowska

Julia:

Dorota Landowska

Flawian:

Sławomir Głazek

Prokulus:

Antoni Ostrouch

Gwardia królewska:

Marcin Różycki, Marek Szadkowski, Daniel Śmigielski, Marek Wilkowski, Wojciech Zygmunt