Szaleństwo jak pajęczyna

Na „Reniferka” zapanowała moda od Katowic po Sopot. Przez Warszawę oczywiście. Nic dziwnego. Tekst jest aktualny, napisany z werwą i trzymający w napięciu. Daje aktorowi „pograć” i pokazać wachlarz możliwości. Zmierzył się z tym monodramem Jędrzej Hycnar na małej scenie Teatru Polonia. Reżyseruje Tomasz Gawron. 

Gdy czytałem tekst miałem wrażenie, że najlepiej zagrać to w barze. Barman opowiadający swoją historię. Inscenizacja warszawska pokazuje, że byłem w błędzie. Bar to ograniczenie. Mur między widzem, a opowiadającym swoją historię barmanem. W Polonii konwencja jest inna. Malutka scena podzielona została na kilka stref. Jest podest dla teatralnego komika, fragmenty mieszkania. Jest nawet miejsce symulujące uliczny zakamarek, potrzebny w jednym z epizodów. To zostało bardzo dobrze zaprojektowane i zaplanowane. Dzięki temu „Refinerk” jest różnorodny. Bo tej tekst ma jeden wielki mankament. Jest jak na monodram bardzo długi. W Polonii spektakl trwa około półtorej godziny. Sporo. Na dodatek historia Richarda Gadda jest opowiedziana z wieloma szczegółami. Istotnymi, nie przeczę. Jednak moim zdaniem nożyczki w kilku miejscach by sprawie nie zaszkodziły a kto wie czy nie pomogły. 

Pokrótce fabuła. Stalking. Sytuacja młodego mężczyzny, który przez własną życzliwość zostaje wciągnięty w spiralę szaleństwa, osaczającej go psychicznie chorej kobiety. Obserwujemy jak sam zaczyna dostrzegać koszmar, który oplata go pajęczyną wiadomości, uśmiechów, pozorów życzliwości.  Jego wołanie o pomoc, powolne niszczenie życia, planów, marzeń. Kariery. Richard zapada się w strach. Uzależnienie od tysięcy maili, godzin nagrań na poczcie głosowej. Zaciska mu się na szyi pętla, z której w świecie łatwego zdobywania informacji o drugim człowieku wyjścia w zasadzie nie ma. Stara się walczyć legalnymi metodami, nie znajdując pomocy w systemie prawnym. Rozsypuje się jego związek. Wreszcie udaje mu się uzyskać sądowy zakaz zbliżania. Czy to coś zmienia? Zatrzymam się tu w spojlerze. Resztę znacznie lepiej opowie Państwu Jędrzej Hycnar. 

Aktor z niego świetny. Zagrał Richarda Gadda przekonująco. Młody, pełen życia człowiek, któremu Los na drodze postawił prawie dwukrotnie starszą stalkerkę. Szaleńca bez kontroli. Przebiegłego gracza i intryganta, który znakomicie odnajduje się w słabościach systemu ochrony przed osaczaniem. Na dodatek Richard popełnia błędy. Kilka razy emocje biorą górę nad rozsądkiem, raz do głosu dochodzi feralny przypadek i tytułowy Reniferek wychodzi na Jelenia. Martha wykorzystuje sytuację. Z kata, gdy nadarza się okazja, przeistacza w ofiarę. Przerażająca to wizja świata, który sami stworzyliśmy. Takiego, w którym nadmierne pobłażanie dla psychicznej dewiacjii sprowadza zagrożenie na bezbronnego wobec niemocy prawnej młodego człowieka. 

Trudny, momentami bolesny monodram o matni zwykłego, życzliwego innym członka społeczeństwa który wpada w pułapkę szaleńca, oparty o własne przeżycia Autora tekstu. Moim zdaniem ważny w kontekście ostatnich wydarzeń. Czy jako cywilizacja nie za bardzo pobłażamy skrzywionym psychicznie jednostkom? Nie pozostawiamy im zbyt dużo przestrzeni do działania? Może kwestią do rozważenia „na już” nie jest zakaz wydawania pozwoleń na broń, ale bardziej restrykcyjne przepisy izolowania osób psychicznie zaburzonych? Kontrolowania ich poczynań? A może dla przywrócenia poczucia bezpieczeństwa potrzeba i jednego i drugiego? 

Dobrze się „Reniferka” ogląda. Do pewnego momentu. Mam wrażenie, że jest przeciągnięty. Zbyt dużo w nim szczegółów z życia Richarda Gadda powoduje że ostatni kwadrans to męczące wypatrywanie mety. Czy koniec, będący szukaniem przyczyny postępowania psychicznie chorej Marthy to usprawiedliwienie, czy przestroga? Relatywizowanie, czy bagatelizowanie? Mam wrażenie, że mocniejszym zakończeniem byłby moment, który w tym spektaklu umyka. Ten, w kiedy złamany psychicznie Richard przeprasza Marthę i gaśnie na moment światło. Zwróćcie Państwo na niego uwagę. Moim zdaniem tam spokojnie mogą szczęknąć  nożyce reżysera i będziemy klaskać równie frenetycznie jak w tej, jak już napisałem, zbyt długiej wersji. 

A iść warto! Ku przestrodze, ku przemyśleniu. Choćby po to żeby zobaczyć kawał świetnego aktorstwa opartego o solidną prace Reżysera. No i bardzo dobry tekst. 

Tylko skarpetki z białych zmieniłbym na czarne. Tej podłogi w foyer Teatru Polonia domyć się przecież zapewne nie da. 

Reżyseria: Tomasz Gawron

Tłumaczenie: Klaudyna Rozhin

Scenografia: Wojciech Miks

Kostiumy: Krystian Szymczak

Muzyka: Wojciech Frycz

Światło: Tomasz Gawron, Wojciech Miks

Asystent ds. scenografii i kostiumów: Małgorzata Domańska

Producent wykonawczy: Magdalena Kłosińska

Realizacja dźwięku: Michał Suwiński

Realizacja światła: Adam Szadkowski 

W nagraniu audio głosu użyczyła: Małgorzata Biela 

Obsada:

Jędrzej Hycnar