Pusto bez nich będzie...

Pierwszy Festiwal Studenci na Scenę przeszedł do historii. Jak wypadła ta, zorganizowana przez Sylwestra Biragę i Teatr Druga Strefa, impreza?

Zacznę od pozycjonowania idei Festiwalu. To nie było spotkanie teatrów kształcących przyszłych aktorów, reżyserów, czy ludzi sceny skupionych wokół akademii teatralnych. Przeciwnie. Impreza jest adresowana do zespołów, kół, grup, jednostek, które studiują na zupełnie „nieteatralnych” uczelniach. Przyjechali zatem przyszli filolodzy, kulturoznawcy, graficy, psycholog, a także informatyk. Oczywiście, zapewne inne kierunki także były reprezentowane. Wymieniam kilka dla pokazania zjawiska. Nieporozumieniem w tej sytuacji byłoby skupianie się na  warsztacie aktorskim. Przykładanie do pokazanych na festiwalu spektakli tego samego miernika, którego używa się w przypadku teatrów zawodowych, czy grup aktorskich pracujących pod okiem zawodowców i w toku wielu prób szykujących przedstawienia jest zwyczajnie głupie i pozbawione jakiegokolwiek sensu. Teatr studencki to często ledwie kilka spotkań, dyskusji. Jeden, dwa wieczory przed publicznością. I potem wyjazd na festiwal. Uzyskujemy dzięki temu coś ważnego, ciekawego. Na pewno nie ma znaczenia jak student filologii polskiej radzi sobie na scenie z wygłaszanym monologiem, a kulturoznawca tańczy. Mamy możliwość zbadania czy teatr rezonuje w środowisku młodej polskiej inteligencji. Jest dla nich narzędziem wyrażania emocji, projektem naukowym, a może po prostu pomysłem na spędzeniedzenie czasu w gronie sobie podobnych osób. 

Niewątpliwie festiwal w Teatrze Druga Strefa dostarczył fascynujących doznań, był okazją do wymiany poglądów między pokoleniami. Odświeżeniem znajomości pewnego klasycznego polskiego tekstu dramatycznego i okazją do przewartościowania poglądów. Lubię uczyć się od poznawanych ludzi. Ta młodzież, z którą miałem przyjemność prowadzić po spektaklowe spotkania, za każdym razem dostarczała mi nowej wiedzy. Bardzo Wam dziękuję, wiele się od Was nauczyłem. 

A teraz spektakle. Każdy inny, nie wszystkie oczywiście równie wartościowe. Jeśli chodzi o walory artystyczne, dojrzałość aktora i wrażliwość moim zdaniem najlepszym był „Torpor” Natanaela Gramonta z Teatru Terminus A Quo z Nowej Soli. Wysmakowany, odważny, widowiskowy a zarazem przemyślany pod względem użytych środków wyrazu i konstrukcji spektakl. Młody, bo dwudziestodwuletni Aktor z zadziwiającą odwagą operował nagością, kształtował formę widowiska. Zaskakiwał kolejnymi jego odsłonami. A potem imponował skromnością i ciekawymi spostrzeżeniami w dyskusji. Mam wrażenie, że Gramont w ciągu jednego wieczoru podbił serca stałej publiczności Drugiej Strefy i był przez nią traktowany tak, jakby w teatrze Sylwestra Biragi bywał często. 

Jeśli chodzi o fascynujący pomysł i realizację - dla mnie - znakomitym był kasprowiczowski „Świat się kończy” wykonany w konwencji czytania performatywnego przez zespół Eka Tejatralno z poznańskiego Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. Wzruszyła mnie pieczołowitość i szacunek dla trudnego, bardzo rzadko dzisiaj przypominanego tekstu z końca XIX wieku. Zaimponował pomysł, aby do spektaklu wprowadzić, odtwarzaną wspólnie z lingwistami, wielkopolską gwarę. Przywieźli materiał unikatowy i wartościowy. Nieważny był tu warsztat aktorski. Chodziło o zupełnie inne wartości. Ten zapomniany język ożył. Stał się na nowo narzędziem komunikowania. A dyskusja z Nimi - pełna humoru, dystansu do siebie i śmiechu - pozostanie ze mną na bardzo długo.  

„On natchniony i młody był 

ich nie policzyłby nikt 

On im dodawał pieśnią sił 

Śpiewał że blisko już zmierzch

Świec tysiące palili mu 

znad głów podnosił się dym 

On im śpiewał by powstał mur

Oni śpiewali wraz z nim 

Napraw murom zęby krat

Ortodontę wręcz im załatw 

A mury rosną rosną rosną 

i otocza cały świat”

- tak w finale spektaklu „Boeing 737-800” śpiewają, bardzo zresztą pięknie, Aktorzy warszawskiego Teatru Wysokiego. Podniosłem żywo głowę. Wszak gdy byłem w ich wieku, ikoniczna piosenka „L’Estaca” do której muzykę skomponował Louis Llach a legendarny czar dało polskie wykonanie Jacka Kaczmarskiego była hymnem, symbolem walki o wolność. Śpiewaliśmy ją w domach, przy bieszczadzkich ogniskach. W szkole na przerwach. Wszędzie tam gdzie gromadzili się młodzi, zjednoczeni myślą o wolności od „czerwonego”. A oni? Czterdzieści lat po tamtych wieczorach, niespełna czterdzieści od powrotu wolnej Rzeczpospolitej, chcą budowania murów??? Konkluzja „Boeinga”, dla mnie wstrząsająca, stała się fundamentem znakomitej wymiany myśli z Twórcami. O przekleństwie ich czasów. Braku jednoczącego pokolenie totemu. Braku wspólnego, wewnętrznego wroga. Skoro nie ma z kim walczyć, nie ma jak się stwarzać - mniej więcej w tym kierunku szedł fragment wymiany zdań. A potem konstatacja, że nie uczymy się, nie wyciągamy wniosków a historia zatacza koła nie bez przyczyny. Pokolenia bez dogmatu dręczy frustracja. Czekają aż ktoś zacznie im doskwierać na tyle, aby wszyscy - niezależnie od różnic poglądowych - mogli stanąć w jednym szeregu przeciw niemu. Tak jak w latach osiemdziesiątych, gdy ówczesna opozycja wiedziała że w przyszłej Polsce polityczne drogi liderów na pewno się rozejdą. Ale nie był to czas na szukanie różnic. Rozmawialiśmy długo, a ja wciąż czuję niedosyt. I wciąż chciałbym wrócić do tej dyskusji z Twórcami Teatru Wysokiego. Znakomitymi młodymi ludźmi, dla których teatr stał się komunikatorem idei. Pytania o definicję wolności. Od czego? Dla czego? W stosunku do kogo i czego? Wam również, Szanowni Twórcy,  kłaniam się z szacunkiem i dziękując za rozmowę piszę, że mnóstwo się od Was nauczyłem. 

Podobnie było z „Nieosiągalnym”, lubelskiego Teatru Imperialnego. Kilkunastu Twórców pracowało pod okiem pedagog teatru, Katarzyny Szarapowej. Mieli swobodę działania i wyrażania. Sami zaprojektowali poszczególne sceny, choreografię. Sami opracowali dramaturgię. Powstało widowisko efektowne, ciekawe i dynamiczne. O tym, że cele ludzkie nie są osiągalne w perspektywie jednostki. Aby pokonywać bariery, rozwijać się, potrzebne jest kontinuum. Praca nakładających się na siebie kolejnych pokoleń ludzkich. Śmiesznie krótkim jest przecież czas życia człowieka na Ziemi. Za krótki aby na dobre się tu rozgościć. Poznać, zaplanować strategię, osiągnąć cele. Jakie? najważniejsze, sprowadzające się do założeń egzystencji pełnej, szanującej i szacunku doznającej. Wolnej. I tu także w dyskusji próbowaliśmy zdefiniować ową wymykającą się naszym słowom wolność. „Wolność to odpowiedzialność” - padło ze strony Widzów, uczestników spotkania. „Moja wolność kończy się tam, gdzie zaczyna wolność innego człowieka.” - poddałem przewrotnie pozornie atrakcyjną definicję. Odrzuciliśmy ją jako pozbawioną sensu. Słusznie. I pozostawiliśmy kwestię wolności otwartą. Do kolejnych spektakli. 

Cztery różne spojrzenia na teatr. Sztuka, narzędzie badaczy, głos psychologiczny, rozważania metafizyczne. A przecież to były ledwie cztery dni festiwalu! Znakomite, ożywcze poszerzające horyzonty doświadczenie. Czekam na przyszłoroczną edycję „Studentów na Scenę”. Zupełnie to inny, niż znane mi, festiwal teatralny.  

A werdykt? Festiwal Studenci na Scenę nie miał wykrystalizowanego jury, które oceniałoby spektakle. Te poddawały się osądowi Widzów, głosujących według własnych upodobań. Grand Prix pojechało do Nowej Soli, zdobył tę nagrodę „TORPOR” Natanaela Gramonta, Specjalne wyróżnienie, ufundowane p-rzez Dyrektora Teatru Druga Strefa, Sylwestra Biragę, otrzymała Eka Teatralno z Poznania. Za „Świat się kończy”. Gratuluję!

Festiwal #StudenciNaScene2026 - Zadanie publiczne współfinansowane ze środków otrzymanych w 2026 r. od Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach konkursu „Organizowanie i animowanie działań na rzecz środowiska akademickiego”.