Anioły i Demony

Premier w Potem o Tem nie ma zbyt wiele, Natomiast kiedy już są, to trudno obok nich przejść obojętnie. Spore wrażenie zrobiły na mnie choćby te ostatnie - „Trzecia wojna”, czy „Grzybobranie”, ale także poprzednie. Mam wielką przyjemność bo widziałem bodaj wszystkie spektakle teatru, skupionego wokół Marcina Zbyszyńskiego i Filipa Kosiora. Nie mogłem zatem pominąć ich najnowszej premiery. „Bliskość” - spektakl dokumentalny. Reżyseruje Marcin Zbyszyński 

Pracowali nad tym pół roku. To fabularyzowany zapis rozmów, podpatrzonych zachowań, sytuacji społecznych w życiu osób z niepełnosprawnością. Mózgowe porażenie dziecięce stanowi dla nich wspólny mianownik. Spektakl pozornie przypomina film dokumentalny. Jest przeplatanką scen związanych z kilkoma wyselekcjonowanymi przez Twórców bohaterami. Ale to nie jest proste kalkowanie filmu. Aktorzy Potem o Tem zagrali niepełnosprawnych, weszli do ich świata, ciał. Do ich rozterek i przemyśleń. Spędzili z nimi sporo czasu, rozmawiali, uważnie słuchali. A potem ich głos, często niezrozumiały dla społeczności pełnosprawnej, przenieśli do teatru. To są bardzo ważne momenty w „Bliskości”, budzące ogromny szacunek i zaufanie do tego spektaklu, gdy na ekranach obserwujemy przygotowania. Prawdziwi niepełnosprawni opowiadają swoje historie. Obok nich widać obserwujące ich, chłonące każde słowo twarze twórców. Uważnych, skupionych, pełnych szacunku. Tu nie ma ściemy i taniego efekciarstwa. Jest empatia i wrażliwość. Ta ostatnia jest moim zdaniem wizytówką Potem o Tem. Dlatego tak lubię tu bywać. W niewielkim teatrze na Nowolipkach w Warszawie mówi się o różnych sprawach. Ale zawsze z szacunkiem dla tych spraw i ludzi w nie zaangażowanych. I tak jest tym razem. 

Marcin Zbyszyński zmierzył się w „Bliskości” z batalionem demonów. Nie tylko tych znanych i stereotypowo upychanych we wszelkie projekty inkluzywne i zabiegi integracyjne. Sięgnął głębiej. Do psychiki, do myśli i do świadomości osób z mózgowym porażeniem dziecięcym. Wydobył z nich i głos i krzyk. Ten, którego albo nie rozumiemy albo nie chcemy ani rozumieć ani usłyszeć, traktując ich przedmiotowo w imię przekonania że jako pełnosprawni wiemy lepiej i możemy więcej. Krzyk o poszanowanie wolności, o godność. Krzyk tych, którzy mimo niepełnych możliwości fizycznych mierzą się z pragnieniami, popędami i marzeniami takimi samymi, jakie realizują szczęśliwcy w pełni panujący nad swoimi ciałami. 

Kolejne sceny dwuaktowego widowiska wbijają dosłownie w fotel. Nagle niezrozumiały hałas, obok którego przechodzimy w pośpiechu aby umknąć w świat pełno sprawności i stał się wyrazisty. Ubrany w słowa, zdania stworzył wstrząsający przekaz. Aż do chwili, w której głos dostają widzowie. Ich krótkie przesłania, formułowane ad hoc stają się słowami miksowanej na żywo piosenki - listu do jednego z bohaterów widowiska. Wtedy Potem o Tem pokazuje swoje możliwości. Zawsze zaskakiwali, zawsze zadziwiali. Jeśli nie całym spektaklem, to jakimś choć minimalnym jego elementem. W „Bliskości” ten miks głosów jest pomysłem znakomitym. Wstrząsającym wręcz. 

Kulminacyjny moment dwuaktowego spektaklu poprzedza piękna ballada o miłości. Pragnieniach. Możliwościach zaklętych w prężące się wbrew woli człowieka ciało, które ma swoje marzenia. Oczekiwania. Eliza Rycembel i Maciej Kokot  zaśpiewali i stworzyli coś przepięknego. Delikatną, wzruszającą balladę o poszukiwaniu miłości, miejsca w życiu. Bliskości ponad or]graniczeniami, ponad stereotypami. Przygotowali nią grunt pod zgrzytający jak szkło po metalu, pozostający w pamięci finał. Monolog Adrianny Mrowiec o jeszcze jednej bohaterce „Bliskości”. Tej, która postanowiła pozostać daleko. Nie ujawniła ani wizerunku ani żadnych informacji na swój temat. Zraniona, załamana i zniechęcona wolała pozostać w cieniu. Łamie się głos Aktorki, zaciskają krtanie widzów, gdy słuchamy o strachu, bólu. O braku akceptacji siebie i braku nadziei. To bodaj najgorsze, co może człowieka spotkać. Utrata tej właśnie. Pogrążenie się w cichej, niewypowiedzianej, jak mgła nieprzepuszczalnej rezygnacji. Z tym zostajemy i z tym powstaliśmy do owacji. Długiej, szczerej. Takiej, która wieńczy spektakle mądre, dojrzałe artystycznie. Doskonale zagrane i opracowane w każdym elemencie. Do nich właśnie zaliczam „Bliskość”. 

Ostatni demon Zbyszyńskiego, reżysera który w końcu pierwszego aktu sam zabiera głos w dramatycznej własnej historii wyjętej z życia - to przestrzeń. Potem o Tem to mistrzowie ekwilibrystyki w mikroskopijnym wnętrzu swojego teatru. Tym razem pokazali prawdziwe mistrzostwo łączenia form i możliwości sceny i foyer. Bo tam też dzieje się to widowisko. Jak to zrobili? O czym mówił Zbyszyński w monologu i jaki aspekt poruszył? Zobaczcie Państwo sami, bo „Bliskości” przegapić po prostu  nie można. 

Scenariusz i reżyseria: Marcin Zbyszyński

Obsada

Eliza Rycembel

Małgorzata Mikołajczak

Adrianna Mrowiec

Filip Grycmacher

Maciej Kokot

Twórcy

Choreografia: Natalia Kielan-Zbyszyńska

Muzyka: Filip Grycmacher

Reżyseria światła: Filip Żygałło

Projekcje video: Darek Redos

Plakat: Mar Kowalczuk

Produkcja: Katarzyna Ciemniewska

Scenografia i kostiumy: Kornelia Dzikowska-Demirska

Reżyseria dźwięku: Mikołaj Kustra

Projekt video: Maciej Polubiec

Opieka psychologiczna: Przemysław Łukaszewicz